Bài 4: Cơ Chế Tạo Sữa – Tiết Sữa

Khi bạn hiểu được cơ chế tạo sữa, tiết sữa, thì bạn sẽ hiểu về sữa mẹ hơn, sẽ kích sữa thành công nhanh hơn cũng như biết cách duy trì sữa mẹ lâu dài.

Cơ chế tạo sữa – tiết sữa

Cơ chế tạo sữa – tiết sữa

Chúng ta nhìn hình minh họa sẽ thấy mỗi người mẹ đều trải qua 3 giai đoạn tạo sữa.

Và quá trình tạo sữa đã bắt đầu ngay từ lúc mẹ mang thai.

cơ chế tạo sữa
Cơ chế tạo sữa – Theo sách 68 ngộ nhận và giác ngộ về nuôi con sữa mẹ

Giai đoạn tạo sữa thứ nhất (LI) bắt đầu từ khoảng tuần thứ 16-20 của thai kỳ cho đến khoảng 72 giờ sau khi sinh (có tài liệu thì nói rằng khoảng 30-40 giờ sau sinh…)

Con số này chỉ là áng chừng thôi.

Vì có mẹ sinh xong 1-2 ngày cơ chế tạo sữa đã chuyển sang giai đoạn 2 rồi, có mẹ thì lại lâu hơn phải 4-5 ngày mới chuyển cơ chế tạo sữa.

Ở giai đoạn này, các ống tuyến vú bắt đầu phát triển, và các nang sữa cũng bắt đầu tạo những giọt sữa non đầu tiên.

Nhưng do bánh nhau tiết ra hoocmon Progesterone làm ức chế hoocmon tạo sữa Prolactin, nên sữa không tiết ra 1 cách dồi dào được.

Sau khi kết thúc giai đoạn 1 thì sẽ chuyển sang giai đoạn 2, đây là giai đoạn chuyển tiếp từ sữa non sang sữa già, và tiếp tục đến 6 tuần kế tiếp (có tài liệu nói là đến 3 tháng).

Ở giai đoạn này (LII), cơ chế tạo sữa và tiết sữa của mẹ vận hành theo cơ chế hoocmon là chủ yếu.

Khi các mẹ bắt đầu thấy cương tức ngực, tức là cơ chế tạo sữa đã chuyển sang giai đoạn 2 (LII).

Và khi thấy ngực mềm đi không còn cương cứng nữa tức là cơ chế tạo sữa đã chuyển sang giai đoạn 3 (LIII).

Có những mẹ vào khoảng 6 tuần sau sinh đã bắt đầu thấy ngực mềm, còn có những mẹ đến tận 3 tháng mới thấy ngực mềm đi.

Ngực mềm đi là do cơ chế tạo sữa thay đổi, chứ không phải mẹ bị giảm sữa.

Sau khi sinh, bánh nhau bong ra khỏi tử cung nên hoocmon Progesterone giảm xuống, còn hoocmon tạo sữa Prolactin sẽ tăng lên đáng kể.

Khi hoocmon Progesterone giảm xuống cực độ, không còn ức chế được hoocmon tạo sữa Prolactin nữa, nhờ vậy cơ thể mẹ bắt đầu tạo sữa ào ạt, ngực của mẹ cương lên và mẹ sẽ gặp 1 hiện tượng gọi là cương sữa sinh lý.

Cương sữa sinh lý là 1 hiện tượng mà tất cả các bà mẹ đều phải trải qua.

Nếu những ai cho con bú ngay từ sau sinh thì hiện tượng này đi qua nhẹ nhàng hơn.

Nhưng những ai không cho con bú, cũng không hút sữa thì cương sữa sinh lý có thể rất khủng khiếp.

Các mẹ sẽ thấy ngực căng cứng và nặng trĩu giống như đeo đá, có mẹ thấy đau tột độ, nhưng có mẹ lại không thấy đau.

Ngực căng cứng đến mức mà bạn cảm tưởng nếu vắt sữa phải ra cả bát ô tô to sữa.

Nhưng thực tế lượng sữa vắt được lại được rất ít, thậm chí chỉ nhỏ giọt và nghĩ rằng mình bị tắc tia sữa.

Nhưng không phải vậy.

Nếu tại thời điểm này, bạn không cho bé bú, cũng không hút sữa, không vắt sữa, thì lúc đó mới tắc thật.

Còn nếu bạn cứ cho bé bú bình thường thì 1 vài ngày sau hiện tượng cương sữa sinh lý sẽ tự động hết.

Cương sữa sinh lý là thời điểm bắt đầu để các nang sữa nhận thật nhiều nước về và chuyển từ sản xuất sữa non thành sữa già.

Cương sữa sinh lý không phải là tắc tia sữa, nên chúng ta chườm lạnh để giảm đau, và mát xa ngược để giảm tích nước vào bầu ngực.

Đó là 1 hiện tượng bình thường, không giống như tắc tia sữa.

Ở giai đoạn 2 này (LII), cơ chế tạo sữa và tiết sữa vận hành theo cơ chế hoocmon là chủ yếu, nên nếu tinh thần mẹ không thoải mái, mẹ stress, căng thẳng quá thì lượng sữa sẽ giảm đáng kể và mẹ có thể kích sữa không thành công nếu mẹ không điều chỉnh lại tâm trạng của mình.

Chúng ta thấy hoocmon tạo sữa Prolactin tăng lên khi sinh bé, nhưng mà không lâu sau (khoảng 6 -8 tuần) thì nó lại giảm xuống, tầm khoảng 2-3 tháng là nó sẽ giảm thấp nhất.

Hoocmon này đóng vai trò như 1 cái đòn bẩy để kích thích cho quá trình tạo sữa nhanh chóng xảy ra ngay sau khi sinh.

Nhưng để duy trì được sữa lâu dài phải nhờ vào cơ chế cung – cầu ở giai đoạn 3.

Gia đoạn 3 (cơ chế cung cầu kiểm soát) bắt đầu cùng lúc với giai đoạn 2 và kéo dài suốt quá trình cho con bú đến khi cai sữa.

Khi mẹ thấy ngực mềm không căng cứng như lúc mới sinh nữa tức là cơ chế tạo sữa và tiết sữa đã chuyển sang giai đoạn 3 (cung cầu kiểm soát).

Ở giai đoạn 3 này (LIII), cơ chế tạo sữa vẫn phụ thuộc vào 2 hoocmon Prolactin và Oxytocin, nhưng lại được kiểm soát bởi cơ chế cung cầu.

Đây còn gọi là cơ chế tại chỗ.

Lúc này, tốc độ tạo sữa sẽ dựa vào độ trống của tuyến sữa và ống dẫn sữa sau cữ bú.

Trong sữa mẹ có 1 chất giúp điều tiết lượng sữa mẹ đó là FIL.

FIL = feedback inhibitor of lactation

Nang sữa là bộ lọc máu mẹ thành sữa mẹ.

Khi nang sữa luôn ứ đọng sữa do bé không bú cạn sữa, hoặc do mẹ để dành sữa không cho bé bú, thì lượng FIL này sẽ nhiều lên.

Cơ thể mẹ hiểu là em bé không cần sữa, nên sẽ giảm sữa.

Nhưng khi bé rút sữa ra khỏi ngực mẹ liên tục, lượng FIL này sẽ giảm liên tục nên cơ thể hiểu là em bé còn cần sữa nên sẽ tiếp tục sản xuất sữa.

Tức là càng cho con bú thường xuyên thì sữa sẽ được tạo ra càng nhanh.

Càng hút sữa thường xuyên thì sữa mẹ sẽ càng nhiều.

Bé bú bao nhiêu cơ thể sẽ sản xuất ra bấy nhiêu sữa.

Chứ không phải là cơ thể mẹ sản xuất bao nhiêu sữa thì em bé bú được bấy nhiêu.

Sữa mẹ luôn đáp ứng đủ nhu cầu của bé.

Bé bú càng ít cơ thể sẽ sản xuất ra càng ít sữa.

Bé bú càng nhiều cơ thể sẽ sản xuất sữa càng nhiều.

Giai đoạn 1 (LI) và giai đoạn 2 (LII) sẽ xảy ra bất kể mẹ có cho bé bú mẹ hay không.

Giai đoạn 3 (LIII) sẽ cần có sự rút sữa ra khỏi bầu ngực.

Vì vậy, 1 số mẹ trong mấy ngày đầu không cho con bú mà chỉ đợi sữa về thì cơ chế cung – cầu ở giai đoạn 3 sẽ không được kích thích.

Như vậy thì sữa vẫn sẽ về nhiều hơn vì giai đoạn 2 nó vẫn sẽ xảy ra.

Nhưng sữa sẽ không đủ cho bé vào những ngày sau, vì ngực không được kích thích đủ, nên cơ thể mẹ không hiểu cần tạo sữa bao nhiêu sữa mới đủ cho bé.

Nói 1 cách nôm na là: trong khoảng 3 ngày đầu sau sinh, do dung tích dạ dày của bé sơ sinh nhỏ tí xíu, chỉ bằng 1 đốt ngón tay (5-7ml), nên cơ thể mẹ sản xuất rất ít sữa non để vừa đủ dung tích dạ dày của bé, đồng thời dành thời gian cho bé quen với việc bú mẹ mà không bị sặc.

Khi cơ chế tạo sữa chuyển sang giai đoạn 2, các nang sữa sẽ tích nước để đo xem sức chứa tối đa của bầu ngực bạn là bao nhiêu, gây ra hiện tượng cương sữa sinh lý.

Sau đó do cơ thể mẹ chưa hiểu nhu cầu sữa của con là bao nhiêu nên sản xuất sữa ào ạt khiến ngực mẹ lúc nào cũng căng, sữa dư thừa so với nhu cầu của bé.

Ở giai đoạn này, cơ chế tạo sữa vận hành theo cơ chế hoocmon là chủ yếu, cơ chế cung cầu là phụ, nên tinh thần của mẹ sẽ ảnh hưởng rất nhiều đến lượng sữa.

Nhưng vào khoảng 6 tuần trở đi, cơ thể mẹ đã có đủ thời gian để hiểu con cần bao nhiêu sữa nên sẽ không sản xuất sữa ào ạt nữa, mà chỉ sản xuất đủ nhu cầu của con.

Do đó ngực mẹ sẽ mềm đi, nhưng con bú bao nhiêu cũng sẽ đủ bấy nhiêu.

Ở giai đoạn này, cơ chế tạo sữa tiết sữa sẽ dựa vào cơ chế cung cầu là chủ yếu nhưng vẫn phụ thuộc vào cơ chế hoocmon.

Tức là tâm lý của mẹ căng thẳng quá vẫn sẽ ức chế tiết sữa, nhưng không ảnh hưởng mạnh mẽ như giai đoạn trước.

Hy vọng qua bài này các bạn đã hiểu được về cơ chế tạo sữa và tiết sữa của mẹ.

XEM TIẾP

Bài 5: Phản Xạ Xuống Sữa

QUAY LẠI

Bài 3: Nguyên Nhân Gây Ít Sữa, Giảm Sữa, Mất Sữa

Series “Hướng Dẫn Kích Sữa Từ A – Z”

Groups chia sẻ kinh nghiệm, khó khăn, vướng mắc khi nuôi con sữa mẹ:

Hội Nuôi Con Bằng Sữa Mẹ – NHÀN TÊNH

Tư vấn viên sữa mẹ cộng đồng Thảo Duyên

Blog Con Mọn

One Response

  1. Ngọc Nhanh 11/03/2021

Bình Luận